චතුරාර්ය සත්‍ය – බුදු දහමේ හරය

බුදුරජාණන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත්වීමෙන් අනතුරුව ලෝකයාට දේශනා කළ ප්‍රථම ධර්ම දේශනය වන ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්‍රයේදී චතුරාර්ය සත්‍ය දේශනා කළහ. මෙම චතුරාර්ය සත්‍ය බුදු දහමේ මූලිකම ඉගැන්වීම ලෙස සැලකේ.

1. දුක්ඛ ආර්ය සත්‍යය

ජීවිතය තුළ දුක්ඛය පවතින බව පළමු සත්‍යයෙන් පැහැදිලි කරයි.

ඉපදීම දුකකි, වයසට යාම දුකකි, ලෙඩ වීම දුකකි, මරණය දුකකි. අප කැමති දේ නොලැබීමත්, අකමැති දේ සමඟ සිටීමට සිදුවීමත් දුකකි. සංක්ෂිප්තව ගත් විට පංච උපාදානස්කන්ධයම දුකකි.

2. දුක්ඛ සමුදය ආර්ය සත්‍යය

දුක ඇති වීමට හේතුව කුමක්දැයි දෙවන සත්‍යයෙන් දේශනා කරයි.

දුකේ මූලික හේතුව තණ්හාවයි. රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස සහ ස්පර්ශ වැනි ආශාවන්ට ඇලී සිටීම නිසා නැවත නැවතත් දුක උපදී. "මම" සහ "මගේ" යන බැඳීම්ද දුකේ මූලයන් වේ.

3. දුක්ඛ නිරෝධ ආර්ය සත්‍යය

දුක නැති කළ හැකි බව තෙවන සත්‍යයෙන් පෙන්වා දෙයි.

තණ්හාව සම්පූර්ණයෙන්ම දුරු වූ විට දුකද නිවී යයි. මෙම දුකේ නිමාව නිර්වාණය ලෙස හැඳින්වේ. එය ලෝභ, ද්වේෂ සහ මෝහ යන කෙලෙස් නිවී ගිය උතුම් සැනසීමකි.

4. දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදා ආර්ය සත්‍යය

දුක නැති කිරීම සඳහා අනුගමනය කළ යුතු මාර්ගය සිව්වන සත්‍යයෙන් දේශනා කරයි.

එය ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයයි:

• සම්මා දිට්ඨි (නිවැරදි දැක්ම)

• සම්මා සංකප්ප (නිවැරදි චේතනාව)

• සම්මා වාචා (නිවැරදි කථාව)

• සම්මා කම්මන්ත (නිවැරදි ක්‍රියාව)

• සම්මා ආජීව (නිවැරදි ජීවනෝපාය)

• සම්මා වායාම (නිවැරදි උත්සාහය)

• සම්මා සති (නිවැරදි සිහිකල්පනාව)

• සම්මා සමාධි (නිවැරදි එකඟ සිත)

අපගේ ජීවිතයට වැදගත්කම

චතුරාර්ය සත්‍ය හුදෙක් දාර්ශනික ඉගැන්වීමක් නොවේ. එය අපගේ දෛනික ජීවිතයේ දුක හඳුනාගෙන, එහි හේතු තේරුම් ගෙන, දුකෙන් මිදීමේ ප්‍රායෝගික මාර්ගයක් පෙන්වන උතුම් ධර්මයකි.

බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළේ දුක හඳුනාගෙන, දුකේ හේතුව දුරු කරමින්, ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය අනුගමනය කරන අයට නිර්වාණය අවබෝධ කරගත හැකි බවයි.

"යෝ ධම්මං පස්සති සෝ මං පස්සති" – ධර්මය දකින තැනැත්තා බුදුන් දකියි.

චතුරාර්ය සත්‍ය අවබෝධ කර ගැනීම බුදු දහම නිවැරදිව අවබෝධ කර ගැනීමේ ආරම්භය වේ.